Interview in dagblad Trouw

We luisteren om te reageren

Terwijl op het wereldtoneel grote branden woeden en de menselijkheid soms ver te zoeken lijkt, werkt Charlotte Verbraak (60), mediator en eigenaresse van Mayet Mediators, aan vrede op een heel ander niveau: dat van onze directe omgeving. 

Als mediator treedt zij op als een onafhankelijke en neutrale derde die mensen ondersteunt om daar waar het zelf niet meer lukt - zoals bij een echtscheiding, erfeniskwestie of burenruzie - toch weer met elkaar in gesprek te treden. In een tijd waarin internationale conflicten ons lamlendig en machteloos kunnen maken, richt zij zich bewust op wat zij haar eigen ‘vierkante kilometer’ noemt.

Het is verleidelijk om de moed te verliezen bij het zien van het wereldnieuws. Verbraak herkent die bezorgdheid: “In de conflicten die op dit moment in de wereld spelen, is vooral alle menselijkheid naar de achtergrond geraakt. De belangen, machten en krachten zijn zo groot dat mensen elkaar alleen nog als vijand zien.” 

Juist daarom is het volgens haar essentieel om terug te gaan naar de menselijke maat. “Wat kan je aan dat internationale toneel zelf doen? Niet anders dan kijken wat binnen je macht ligt en wat je aan medemenselijkheid en compassie kunt brengen”.

Het focussen op conflicten in je eigen omgeving - of het nou gaat om een echtscheiding, een ruzie in de kerk of een conflict op de werkvloer - is geen vlucht van grotere zorgen, maar een manier om de regie te herpakken. In tegenstelling tot de wereldpolitiek, heb je op lokaal niveau volgens Verbraak wél invloed. “Als je met elkaar in gesprek komt, betekent het dat je invloed kunt uitoefenen op de oplossing. Je staat zelf aan het roer, dat is fijn in een onzekere tijd”.

Als lokale vredestichter ziet Verbraak zichzelf en haar twaalf collega’s als ‘vaandeldragers van de hoop’. Haar doel is niet slechts het tekenen van een overeenkomst, maar het herstellen van verbinding. Ze graaft daarbij naar de ‘onderstroom’: de laag van angsten, zorgen en onuitgesproken behoeften die onder een ruzie liggen. “Ik wil de ruimte maken om naar elkaar te luisteren”.

Om zelf vrede te stichten in je omgeving, legt Verbraak uit, is de eerste belangrijke stap het veranderen van je luisterhouding. Ze merkt op dat we vaak ‘luisteren om te reageren’ in plaats van ‘luisteren om te begrijpen’. Een echte vredestichter stelt zijn oordeel uit. “Als we de vijandbeelden zouden laten vallen en echt weer naar elkaar luisteren zonder direct iets te vinden, ontstaat er een heel andere samenleving.”

Daarnaast helpt het volgens Verbraak om de ‘metafoor van de sinaasappel’ te gebruiken: vecht niet om de vrucht zelf, maar vraag naar het ‘waarom’. “De een wil misschien het sap, terwijl de ander de schil nodig heeft. Niemand is er dan bij gebaat om de vrucht door het midden te splijten”. Door de belevingswereld van een ander te verkennen, wordt het weer veilig om kwetsbaar te zijn.

Tot slot adviseert Verbraak om altijd naar de toekomst te kijken met de ‘feedforward’ methode. In plaats van te blijven hangen in het verleden, stel je jezelf de vraag: hoe gaat het eruit zien als het conflict is opgelost? Hoe zit je er dan bij en wat levert dat dan op aan gevoelens?’ “Pas wanneer je weet of de vrede je de strijd waard is, kun je verharding doorbreken en weer naast elkaar gaan staan, in plaats van tegenover elkaar”, vertelt ze.

Uiteindelijk gaat haar werk over het herstellen van de menselijke maat in een wereld die soms uit balans lijkt. Want zoals Verbraak het samenvat: “Vrede is niet de afwezigheid van conflict, maar de manier waarop je ermee omgaat”.